یکی از اصلی ترین فاکتورها از نظر سهامداران برای سرمایه گذاری در شرکتهای بورسی سیاست شرکت در قبال تقسیم سود است. میزان سود پرداختی، پرداخت به موقع در صورت تصمیم به تقسیم سود و نحوه پرداخت توسط شرکت همگی از معیارهایی هستند که سرمایه گذاران هنگام تصمیم به خرید یا فروش سهام یک شرکت آنها در نظر میگیرند. به همین جهت و با توجه به اهمیت این مسئله، در این مطلب به بررسی مهم ترین نکات پیرامون پرداخت سود در شرکتهای بورسی می پردازیم.
تصمیم گیری در خصوص سود تقسیمی
شرکتها اصولاً الزامی به تقسیم سود ندارند و در بسیاری موارد سود به دست آمده را جهت تأمین مالی پروژه های آینده استفاده میکنند، اما در مواردی که شرکت تصمیم به تقسیم سود میان سهامداران میگیرد باید الزامات قانونی مربوط به آن را رعایت کند در غیر این صورت سود تقسیمی منافع موهوم تلقی شده و مستوجب مجازات مدیران شرکت میباشد.
طبق ماده 90 لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت (اصلاحیه قانون تجارت) تقسیم سود صرفاً پس از تصویب مجمع عمومی صاحبان سهام جایز است،؛ به همین ترتیب مجمع عمومی طبق ماده 240 نحوه پرداخت سود را نیز تعیین میکند و در صورت عدم تصمیم گیری در این خصوص توسط مجمع، نحوه پرداخت سود توسط هیئت مدیره تعیین خواهد شد. با این وجود با توجه به اشراف بیشتر هیئت مدیره نسبت به وضعیت مالی شرکت عموماً پیشنهاد تقسیم سود ابتدا توسط هیئت مدیره مطرح شده و سپس در مجمع به رأی گذارده میشود. در همین راستا تبصره 2 ماده 5 از دستورالعمل انضباطی ناشران پذیرفته شده در بورس تهران و دستورالعمل متناظر آن در فرابورس هیئت مدیره را موظف کرده تا جدول زمانبندی پرداخت سود پیشنهادی خود را حداقل 10 روز قبل از برگزاری مجمع عمومی عادی افشا نماید. در صورتی که مجمع تقسیم سود بیشتری را نسبت به پیشنهاد هیئت مدیره تصویب کند، جدول ارائه شده باید ظرف 30 روز از تاریخ مجمع اصلاح و مجدداً منتشر گردد.
هیئت مدیره همچنین موظف است طبق ماده 17 از دستورالعمل های فوق الاشاره با توجه به وضعیت نقدینگی و توان پرداخت سود شرکت، حداکثر سود قابل تقسیم را نیز در گزارش تفسیری مدیریت افشا کند. لازم به ذکر است حداقل سود قابل تقسیم در صورت وجود منافع در شرکت طبق ماده 90 اصلاحیه قانون تجارت برابر با 10 درصد از سود ویژه سالانه است.
سود تصویب شده در مجمع به چه اشخاصی تعلق میگیرد؟
ملاک تخصیص سود در مجامع شرکتهای بورسی دارا بودن سهام در زمان برگزاری مجمعی است که تصمیم به تقسیم سود در آن گرفته میشود. با توجه به آن که نماد شرکتها یک روز قبل از برگزاری مجامع بسته میشود، هر شخصی که سهام شرکت را پیش از توقف نماد دارا بوده یا خریداری کرده باشد میتواند سود تصویب شده در مجمع را دریافت کند.
با این تفسیر شخصی که یک سال کامل سهامدار شرکت بوده اما قبل از مجمع سهام خود را میفروشد حقی نسبت به سود تصویب شده در مجمع ندارد. به همین ترتیب شخصی که بلافاصله قبل از توقف نماد سهام شرکت را خریداری میکند و پس از بازگشایی آن را میفروشد میتواند سود تصویب شده در مجمع را مطالبه کند. باید توجه داشت منطق موجود در این قاعده از آن جهت است که قیمت سهام شرکت پس از تصویب سود در مجمع به میزان سود تقسیمی کاهش میابد چرا که این مبلغ بعداً به صورت نقدی به سهامدار حاضر در مجمع پرداخت خواهد شد.
نحوه پرداخت سود شرکت های بورسی
اصلاحیه قانون تجارت در ماده 240 مهلت هشت ماهه ای را برای پرداخت سود توسط ناشران مقرر کرده و تعیین زمانبندی پرداخت را به مجمع، و در صورت عدم تصمیم گیری مجمع به هیئت مدیره واگذار نموده است، البته بنا به تصریح ماده 31 دستورالعمل حاکمیت شرکتی، زمانبندی پرداخت سود سهام باید به گونه ای باشد که در هر صورت سود سهامداران دارای سهام کنترلی پیش از سایر سهامداران پرداخت نشود. با این حال در خصوص طریقه پرداخت سود اختیار شرکتها در انتخاب شیوه پرداخت طبق قانون محدود شده است، بدین نحو که بند م تبصره 5 از قانون بودجه سال 1401 کل کشور کلیه ناشرین ثبت شده نزد سازمان بورس را موظف نموده تا جهت تسهیل امور سهامداران، سود تقسیمی مصوب مجمع عمومی را با همکاری شرکت سپرده گذاری مرکزی از طریق سامانه سجام به سهامداران پرداخت نمایند.
ضمانت اجرای عدم پرداخت سود طبق قانون
همان طور که پیش از این مورد اشاره قرار گرفت الزامات متعددی در ارتباط با نحوه پرداخت سود توسط شرکتهای بورسی وجود دارد که عدم رعایت هر یک از آنها مستوجب مجازات متفاوتی میباشد. طبق ماده 24 از دستورالعمل انظباطی ناشران پذیرفته شده در بورس تهران و همین دستورالعمل در فرابورس، تأخیر در افشای جدول زمانبندی پرداخت سود نقدی پیشنهادی هیئت مدیره پیش از برگزاری مجمع و اصلاح آن در صورت تصویب سود بیشتر در مجمع موجب تذکر کتبی به ناشر و مدیران ارشد آن با درج در پرونده میگردد. همچنین بر اساس ماده 25 همین دستورالعمل برای تخلف عدم افشای حداکثر سود قابل تقسیم در صورت های مالی سالانه و عدم پرداخت سود نقدی مطابق جدول زمانبندی اعلام شده مجازات اخطار کتبی به ناشر و مدیران ارشد آن با درج در پرونده و اعلام به عموم در نظر گرفته شده است. به علاوه طبق بند م تبصره 5 از قانون بودجه سال 1401 کل کشور در صورتی که ناشران سود مصوب مجمع را از طریق سامانه سجام پرداخت نکنند، مدیران متخلف با شکایت سازمان بورس به انفصال از خدمت در دستگاه های اجرایی و شرکتهای سهامی عام به مدت شش ماه تا دو سال محکوم میشوند. لازم به ذکر است علی رغم پیش بینی مجازات جریمه نقدی برای تخلف از پرداخت سود طبق آیین نامه اجریی ماده 14 قانون توسعه ابزارها، چنین مجازاتی در عمل به ندرت برای ناشران متخلف صادر میگردد.