در حالت عادی نمادهایی که معامله گران بورسی اقدام به معامله در آنها می کنند در حالت مجاز قرار دارد به این معنا که محدودیتی از حیث ثبت سفارش و انجام معامله در آن نمادها وجود نداشته و روند عادی معاملات برقرار می باشد. با این وجود گاهی اوقات معاملات برخی نمادها به دلایل مختلف متوقف می شود که این امر نارضایتی و سردرگمی معامله گران را به همراه دارد. برای کمک به شفاف سازی این مسئله در ادامه به بررسی دلایل متداول توقف نمادها و نحوه بازگشایی آنها در هر مورد میپردازیم.
1.نوسان معاملات
طبق ماده 17 مکرر1 از دستورالعمل اجرایی نحوه انجام معاملات در بورس اوراق بهادار تهران و ماده 12 مکرر 2 از دستورالعمل متناظر آن در فرابورس ایران، در صورتی که قیمت پایانی سهم طی 15 روز معاملاتی متوالی در دامنه عادی نوسان قیمت بیش از 50 % افزایش و یا بیش از 30% کاهش داشته باشد، بورس در اولین زمان ممکن نماد را متوقف کرده و از ناشر درخواست برگزاری کنفرانس اطلاع رسانی مینماید. در این حالت وضعیت نماد به ممنوع یا ممنوع-متوقف تغییر میکند.
بازگشایی نماد در این حالت حداکثر 2 روز کاری پس از توقف از طریق حراج ناپیوسته و با محدودیت دامنه نوسان خواهد بود، بدین معنا که پیش از بازگشایی نماد ابتدا در وضعیت مجاز-محفوظ قرار میگیرد و معامله گران امکان ثبت سفارشات خود در دامنه نوسان تعیین شده بر اساس قیمت پایانی سهم در زمان توقف را پیدا میکنند، سپس با گذشت 30 دقیقه نماد به صورت خودکار در وضعیت مجاز بازگشایی شده و معاملات آن به صورت عادی صورت میگیرد.
2.افشای اطلاعات با اهمیت
عامل دیگری که به صورت متداول موجب توقف نمادها در بورس میشود افشای اطلاعات بااهمیت توسط ناشران است که شامل اطلاعات موضوع ماده 13 دستورالعمل اجرایی افشای اطلاعات شرکتهای ثبت شده نزد سازمان میباشد. طبق این ماده اطلاعات بااهمیت به دو دسته اطلاعات گروه (الف) و اطلاعات گروه (ب) تقسیم شده که ضوابط متفاوتی به شرح ذیل در خصوص توقف و بازگشایی نماد در هر مورد اعمال میشود.
در صورتی که اطلاعات افشا شده توسط ناشر از جمله اطلاعات گروه (الف) باشد، نماد به صورت خودکار پس از انتشار اطلاعیه متوقف شده و در وضعیت ممنوع یا ممنوع-متوقف قرار میگیرد. بازگشایی نماد نیز در مورد شرکتهای بورسی طبق ماده 16 مکرر دستورالعمل نحوه انجام معاملات در بورس تهران روز کاری بعد از توقف و در مورد شرکتهای فرابورسی طبق شرایط مقرر در ماده 12 مکرر از دستورالعمل اجرایی نحوه انجام معاملات اوراق بهادار در فرابورس ایران همان روز یا حداکثر روز کاری بعد میباشد. البته این مهلت در مورد شرکتهای پذیرفته شده در بازار پایه فرابورس طبق بند 6 ماده 13 مکرر 2 از دستورالعمل اخیرالذکر حداکثر دو روز کاری بعد از توقف خواهد بود. بازگشایی در تمامی این موارد از طریق حراج ناپیوسته و بدون محدودیت دامنه نوسان صورت میگیرد که شامل یک مرحله پیش گشایش و ثبت سفارشات در وضعیت مجاز-محفوظ میباشد. سفارشات در این وضعیت بدون محدودیت دامنه نوسان و به منظور کشف قیمت قابل ثبت در سامانه است (البته در عمل محدودیت 100%+ و 60%- در مورد قیمت وارد شده اعمال میگردد). پس از تأیید قیمت کشف شده توسط ناظر و به منظور تعیین دامنه نوسان و قیمت مجاز جدید بر مبنای قیمت کشف شده نماد برای لحظاتی در وضعیت ممنوع قرار گرفته و پس از آن با تغییر وضعیت نماد به مجاز، ادامه معاملات طبق روال عادی صورت میگیرد.
در صورتی که اطلاعات افشا شده از جمله اطلاعات گروه (ب) باشد، همانند حالت قبل نماد به صورت خودکار پس از انتشار اطلاعیه متوقف شده و در وضعیت ممنوع یا ممنوع-متوقف قرار میگیرد. بازگشایی نماد در این حالت طبق ماده 16 مکرر از دستورالعمل نحوه انجام معاملات در بورس تهران و ماده 12 مکرر از دستورالعمل نحوه انجام معاملات در فرابورس در همان روز یا حداکثر روز کاری بعد صورت میگیرد. البته این مهلت در مورد شرکت های پذیرفته شده در بازار پایه فرابورس طبق بند 6 ماده 13 مکرر 2 از دستورالعمل اخیر حداکثر دو روز کاری میباشد. باز گشایی نماد در این موارد نیز از طریق حراج ناپیوسته اما با محدودیت دامنه نوسان خواهد بود.
3.برگزاری مجامع
مجامع عمومی در شرکتهای بورسی که همگی از نوع سهامی هستند به دو دسته مجامع عمومی عادی و فوق العاده تقسیم میشود. مجمع عادی حداقل سالی یک بار و ظرف چهار ماه پس از پایان سال مالی شرکت تشکیل می شود و در آن در خصوص مسائلی همچون تعیین اعضای هیئت مدیره، تصویب صورت های مالی و تقسیم سود تصمیم گیری میشود. در مقابل مجامع عمومی فوق العاده تنها در صورتی تشکیل میشوند که اموری مانند افزایش سرمایه یا تغییر اساسنامه شرکت در دستورکار باشد.
در صورت برگزاری هر یک از مجامع عمومی صاحبان سهام، طبق بند 1 ماده 15 از دستورالعمل نحوه انجام معاملات در بورس تهران و بند 1 از مواد 11 و 13 مکرر 2 از دستورالعمل نحوه انجام معاملات در فرابورس نماد شرکت مربوطه یک روز کاری قبل از برگزاری مجمع متوقف شده و در وضعیت ممنوع-متوقف قرار میگیرد.
بازگشایی نماد پس از برگزاری مجمع طبق ماده 20 دستورالعمل نحوه انجام معاملات در بورس تهران و ماده 12 مکرر7 و بند 2 ماده 13 مکرر2 از دستورالعمل نحوه انجام معاملات در فرابورس حداکثر دو روز کاری پس از افشای تصمیمات مجمع (با قابلیت تأخیر به مدت دو روز کاری دیگر با دستور مدیرعامل بورس/ فرابورس) و از طریق حراج ناپیوسته صورت میگیرد. البته در صورتی که تصمیمات مجمع شامل تصویب صورت های مالی یا تقسیم سود (صلاحیت مجمع عادی) یا تغییر سرمایه شرکت (صلاحیت مجمع فوق العاده) باشد بازگشایی بدون محدودیت دامنه نوسان و در غیر این صورت با محدودیت دامنه نوسان خواهد بود.
4.ظن دستکاری بازار یا خرید و فروش متکی بر اطلاعات نهانی
در صورتی که ناظر بازار حین رصد معاملات متوجه وقوع دستکاری بازار یا معامله متکی بر اطلاعات نهانی شود این اختیار را دارد تا معاملات نماد مربوطه را متوقف نماید. توقف نماد طبق ماده 19 مکرر از دستورالعمل نحوه انجام معاملات در بورس تهران و ماده 12 مکرر3 از دستورالعمل نحوه انجام معاملات در فرابورس حداکثر به مدت 5 روز کاری میباشد که در این مدت نماد در وضعیت ممنوع یا ممنوع-متوقف قرار میگیرد. البته در مورد شرکت های پذیرفته شده در بازار پایه فرابورس این مهلت طبق بند 7 ماده 13 مکرر2 از دستورالعمل اخیرالذکر حداکثر 10 روز کاری (قابل تمدید تا دو دوره 10 روزه دیگر) خواهد بود. بازگشایی نماد در تمامی این موارد از طریق حراج ناپیوسته و با محدودیت دامنه نوسان صورت میگیرد که همان طور که پیش از این ذکر شد شامل یک مرحله پیش گشایش و ورود سفارشات با رعایت دامنه نوسان در وضعیت مجاز-محفوط و سپس بازگشایی کامل نماد پس از 30 دقیقه در وضعیت مجاز می باشد.