مراجع رسیدگی به تخلفات بورسی

قانون بازار اوراق بهادار در ماده 35 به بحث مراجع رسیدگی به تخلفات بورسی اشاره داشته است. طبق این ماده صلاحیت اولیه برای رسیدگی به تخلفات بر عهده بورس‌ها و مرجع تجدیدنظر از آرای صادره توسط آنها، سازمان بورس میباشد. منظور از بورس‌ها در این ماده اعم از بورس تهران، فرابورس، بورس کالا و بورس انرژی است که حسب مورد به تخلفاتی که مرتبط با هر یک از آنها باشد رسیدگی می‌نمایند.

با عنایت به ماده فوق مشخص می‌شود دو مرجع اصلی شامل بورس‌ها و سازمان بورس صلاحیت رسیدگی به تخلفات را دارند. به این ترتیب که بورس‌ها به صورت بدوی و سازمان به عنوان مرجع تجدیدنظر به تخلفات رسیدگی مینمایند. البته این قاعده کلی در مواردی با استثنائاتی همراه بوده، به نحوی که رسیدگی به برخی تخلفات به صورت بدوی از صلاحیت بورس‌ها خارج و بر عهده سازمان نهاده شده است. در ادامه به بررسی نحوه تفکیک صلاحیت در رسیدگی توسط بورس‌ها و سازمان می‌پردازیم:

در صورت تمایل برای دریافت مشاوره از وکلای دفتر حقوقی آران در خصوص تخلفات بورسی با شماره زیر تماس حاصل نمایید:

021-22456079 

1. بورس‌ها (بورس تهران، فرابورس، بورس کالا و انرژی)

1.1. صلاحیت بورس‌ها در رسیدگی بدوی به تخلفات

ماده 35 قانون بازار برای تعیین حدود صلاحیت رسیدگی بدوی توسط بورس‌ها عبارت “تخلفات انضباطی کارگزاران، کارگزار معامله‌گران، بازارگردانان، ناشران و سایر اعضای” بورس را به کار برده است. بدین معنا که بورس‌ها تنها صلاحیت رسیدگی به تخلفات اعضای خود از جمله نهادهای نام برده شده در ماده 35 را دارا هستند. البته صلاحیت بورس‌ها شامل تخلفات مدیران نهادهای نامبرده نیز میگردد. همچنین براساس ماده شش دستورالعمل رسیدگی به تخلفات در بازار سرمایه، بورس‌ها صرفاً صلاحیت رسیدگی به گزاش‌های تخلفاتی واصله از واحدهای نظارتی خود (و نه سازمان بورس) را دارند.

1.2. تشکیلات رسیدگی به تحلفات در بورس‌

در مواردی که رسیدگی بدوی به تخلف در بورس صورت میگیرد تشکیلات رسیدگی شامل 1) دبیرخانه کمیته تحقیق 2) کمیته تحقیق و 3) هیئت مدیره بورس میباشد. دبیرخانه تحت نظر مدیریت حقوقی بورس تشکیل میشود و اقدامات دفتری از قبیل تشکیل و تکمیل پرونده را بر عهده دارد. پس از تشکیل پرونده، کمیته تحقیق با دعوت از شخص مورد رسیدگی جلسه‌ای برای رسیدگی به تخلف تشکیل میدهد. این کمیته متشکل از مدیر حقوقی بورس به عنوان رئیس، نماینده واحد گزارش دهنده و یک نفر خبره مالی یا حقوقی به انتخاب هیئت‌مدیره بورس میباشد. البته طبق تبصره 2 ماده 8 دستورالعمل رسیدگی به تخلفات، عدم حضور شخص مورد رسیدگی مانع از رسیدگی و صدور رأی نخواهد بود. در نهایت حاصل جلسه مزبور یک رأی پیشنهادی است که توسط کمیته صادر شده و برای هیئت مدیره بورس ارسال میگردد.

هیئت‌مدیره ممکن است با رأی پیشنهادی کمیته تحقیق موافق یا مخالف باشد. در حالت اول رأی کمیته به عنوان رأی بدوی برای شخاص مورد رسیدگی ابلاغ و در حالت دوم هیئت‌مدیره رأی موردنظر خود را صادر و رأی اخیر به عنوان رأی بدوی به شخص ابلاغ میشود. البته در مواردی که هیئت‌مدیره مجازات جریمه نقدی، سلب صلاحیت، تعلیق یا سلب مجوز فعالیت را برای متخلف مناسب بداند رأی مورد نظر به عنوان پیشنهاد برای هیئت رسیدگی به تخلفات در سازمان ارسال میشود و در صورت تأیید توسط سازمان به متخلف ابلاغ میگردد.

1.3. اعتراض به آرای بورس‌ها

همان‌طور که پیشتر بیان شد طبق ماده 35 قانون بازار رأیی که در مرحله بدوی توسط بورس‌ها صادر میشود ظرف مدت یک ماه از تاریخ ابلاغ قابل تجدیدنظر در سازمان است. در عمل رکن صالح برای رسیدگی به تجدیدنظرخواهی از آرای بورس‌ها در سازمان هیئت رسیدگی است.

همچنین در مواردی که شخص ظرف مهلت یک ماهه از رأِی بدوی تجدیدنظرخواهی نکرده و رأی صادره از بورس قطعی میشود، و همچنین در مواقعی که رأی مورد اعتراض در مرحله تجدیدنظر نیز مورد تأیید قرار گرفته و بدین نحو رأی قطعی علیه متخلف صادر میگردد، همچنان امکان اعاده رسیدگی نسبت به پرونده وجود دارد. باید توجه داشت اعاده رسیدگی تنها در صورت وجود شرایط مقرر در مواد 38 تا 40 دستورالعمل رسیدگی به تخلفات امکان پذیر است.

2. سازمان بورس

طبق ماده 35 قانون بازار سازمان صلاحیت رسیدگی تجدیدنظر نسبت به آرای صادره توسط بورس‌ها را دارد که در بخش قبل مورد اشاره قرار گرفت. با این حال در برخی موارد صلاحیت رسیدگی بدوی به تخلفات نیز بر عهده سازمان قرار داده شده است. در ادامه صلاحیت سازمان در این موارد را مورد بررسی قرار میدهیم.

2.1. صلاحیت سازمان بورس در رسیدگی بدوی به تخلفات

بورس‌ها صرفاً صلاحیت رسیدگی به تخلفات اعضای خود را بر عهده دارند. به این ترتیب رسیدگی به تخلفات اشخاص و نهادهایی که عضو بورس نیستند بر عهده سازمان قرار دارد. برخی از این نهادها شامل سبدگردان‌ها، شرکت‌های سرمایه‌گذاری، صندوق‌های سرمایه‌گذاری، مشاوران سرمایه‌گذاری و شرکت‌های تأمین سرمایه است. لازم به ذکر است صلاحیت سازمان شامل تخلفات مدیران نهادهای نامرده نیز میشود. همچنین طبق ماده 23 دستورالعمل رسیدگی به تخلفات، سازمان‌بورس صلاحیت رسیدگی به تمامی گزارش‌های تخلفاتی واصله از واحدهای نظارتی خود یا شرکت سپرده‌گذاری مرکزی و شرکت مدیریت دارایی مرکزی را دارد. لازم به ذکر است رسیدگی به تخلفات خود بورس‌ها، اعم از بورس تهران، فرابورس و بورس‌های کالا و انرژی نیز در سازمان صورت میگیرد.

2.2. تشکیلات رسیدگی به تخلفات در سازمان بورس

رکنی از سازمان که رسیدگی به این پرونده‌ها را بر عهده دارد هیئت رسیدگی است. این هیئت متشکل از مدیر پیگیری تخلفات به عنوان رئیس، یک عضو خبره حقوقی به پیشنهاد معاون حقوقی و تأیید هیئت مدیره و یک عضو خبره مالی متخصص در بازار سرمایه به پیشنهاد معاون نظارتی مربوط و تأیید هیئت‌مدیره میباشد. وظیفه پیگیری و تکمیل پرونده، تعیین وقت رسیدگی، دعوت از اعضا و اشخاص، تهیه صورتجلسات، بایگانی و ابلاغ آرا بر عهده مدیریت پیگیری تخلفات است.

2.3. اعتراض به آرای سازمان بورس

در مورد آرایی که به صورت بدوی توسط هیئت رسیدگی صادر میشود، هیئت‌مدیره سازمان صلاحیت رسیدگی تجدیدنظر را خواهد داشت. درخواست تجدیدنظر در این موارد باید ظرف مدت یک ماه از تاریخ ابلاغ رأی به مدیریت پیگیری تخلفات ارائه شود.

به علاوه در مواردی که شخص از رأی بدوی صادره توسط سازمان تجدیدنظرخواهی نکرده و رأی بدین نحو قطعی شده باشد و یا در مرحله تجدیدنظر نیز رأی بر علیه شخص صادر شود، همچنان امکان اعاده رسیدگی نسبت به پرونده وجود دارد. همان‌طور که پیشتر بیان شد اعاده رسیدگی تنها در صورت وجود شرایط مقرر در مواد 38 تا 40 دستورالعمل رسیدگی به تخلفات امکان پذیر است.

3. نظارت قضایی بر آراء مراجع رسیدگی به تخلفات

ماده 35 قانون بازار به قطعی و لازم الاجرا بودن آرای سازمان به عنوان مرجع رسیدگی تجدیدنظر در پرونده های تخلفاتی اشاره کرده است. با این‌حال تبصره 2 ماده 3 قانون جدید دیوان عدالت اداری که اخیراً ابلاغ شده صلاحیت دیوان را در رسیدگی به آرای مراجع اختصاصی اداری پیش‌بینی کرده است. به همین ترتیب تبصره 3 این ماده کلیه مراجع و هیئت‌هایی که خارج از مراجع قضایی تشکیل شده و به تخلفات رسیدگی مینمایند را مشمول تعریف مراجع اختصاصی اداری دانسته. با این وصف میتوان صلاحیت شعب تجدیدنظر دیوان را جهت رسیدگی به اعتراضات نسبت به آرای انضباطی سازمان بورس استنباط نمود.

بیشتر بخوانید: آشنایی با اصلاحات دستورالعمل رسیدگی به تخلفات در بازار سرمایه