دستورالعمل جدید حاکمیت شرکتی در مهر ماه سال 1401 به منظور اصلاح و افزایش قابلیت اجرای دستورالعمل سابق به تصویب هیئت مدیره سازمان بورس رسید. این دستورالعمل برخلاف دستورالعمل سابق که تنها مختص شرکتهای پذیرش شده نزد بورس تهران و فرابورس بود شامل سایر ناشران ثبت شده نزد سازمان بورس نیز میشود و حاوی الزاماتی در ارتباط با اعضای هیئت مدیره، مدیرعامل و مجامع عمومی صاحبان سهام است. در ادامه به بررسی این الزامات و اهم تغییرات صورت گرفته نسبت به دستورالعمل سابق میپردازیم.
در صورت تمایل برای دریافت مشاوره از وکلای دفتر حقوقی آران در امور شرکتهای بورسی با شماره زیر تماس حاصل نمایید:
1. الزامات مرتبط با هیئت مدیره
بیشترین الزامات پیش بینی شده در دستورالعمل حاکمیت شرکتی در ارتباط با رکن هیئت مدیره است و به جوانب مختلف عملکرد این رکن از جمله ترکیب اعضا، وظایف و شیوه تشکیل جلسات آن میپردازد. در ادامه خلاصه ای از مهم ترین این الزامات آورده شده است.
-
-
ترکیب هیئت مدیره
- اکثریت اعضای هیئت مدیره در شرکتهای بورسی باید غیرموظف باشند (ماده 4، تبصره 1)
- در ترکیب هیئت مدیره باید حداقل یک نفر از اعضای غیرموظف دارای تحصیلات مالی، شامل حسابداری، اقتصاد، مدیریت مالی و سایر رشته های مدیریت با گرایش مالی یا اقتصادی و تجربه مرتبط باشد (ماده 4، تبصره 4)
- رئیس هیئت مدیره شرکت نمیتواند همزمان هیچ گونه سمت دیگری در همان شرکت داشته باشد (ماده 4، تبصره 2)
- مدیرعامل و اعضای موظف هیئت مدیره نمیتوانند در شرکتهای ثبت شده نزد سازمان بورس یا نهادهای مالی مدیرعامل یا عضو موظف هیئت مدیره بوده یا سمت اجرایی داشته باشند، همچنین هیچ یک از اعضای هیئت مدیره نباید اصالتاً یا به نمایندگی از شخص حقوقی همزمان در بیش از سه شرکت به عنوان عضو هیئت مدیره انتخاب شوند (ماده 4، تبصره 2)
- شرکتهای تحت شمول دستورالعمل موظف به تشکیل کمیته های حسابرسی، انتصابات و ریسک ذیل هیئت مدیره خود هستند و تعداد اعضای کمیته ها نیز باید بین 3 الی 5 نفر باشد (ماده 14)
- اعضای هیئت مدیره نمیتوانند همزمان در بیش از 3 کمیته از شرکتهای ثبت شده نزد سازمان یا نهادهای مالی عضویت داشته باشند (ماده 13، تبصره 6)
- اکثریت اعضای کمیتهها باید عضو مستقل خارج از هیئت مدیره باشند (ماده 14، تبصره 2)
- هیئت مدیره شرکت باید دارای یک دبیر باشد که وظیفه هماهنگی و مستندسازی جلسات، گردآوری اطلاعات و انجام امور مورد درخواست و اطمینان از رعایت تکالیف قانونی هیئت مدیره را برعهده خواهد داشت (ماده 20)
-
وظایف هیئت مدیره
-
دستورالعمل حاکمیت شرکتی در مواد متعددی به وظایف و مسئولیت های هیئت مدیره اشاره داشته و در بسیاری موارد وظایفی که به موجب سایر قوانین و مقررات برای هیئت مدیره وضع شده را مجدداً مورد تأکید قرار داده است. بنابراین در این بخش صرفاً به گزیدهای از مهم ترین وظایفی که بر اساس این دستورالعمل هیئت مدیره شرکت موظف به اجرای آن است به شرح ذیل اشاره میکنیم:
-
-
- اطمینان از اثربخشی چارچوب حاکمیت شرکتی در ارتقای شفافیت و منصفانه بودن بازارها و تخصیص کارای منابع شرکت (ماده 3، بند 1)
- حفظ حقوق سهامداران و برخورد یکسان با تمامی آنها از جمله سهامداران اقلیت و خارجی (ماده 3، بند 2)
- رعایت حقوق ذینفعان (ماده 3، بند 3)
- انگیزه بخشی به مشارکتکنندگان در زنجیره سرمایه گذاری (ماده 3، بند 4)
- افشای به موقع و صحیح تمام موضوعات بااهمیت شامل وضعیت مالی، عملکرد، جریان های نقدی، مالکیت و حاکمیت شرکتی (ماده 3، بند 5)
- پاسخگویی و مسئولیت پذیری هیئت مدیره در برابر سهامداران و ذینفعان (ماده 3، بند 6)
- استقرار و نظارت بر رعایت اصول حاکمیت شرکتی در شرکتهای فرعی (ماده 3، تبصره 1)
- عدم ترجیح منافع برخی سهامداران بر منافع شرکت (ماده3، تبصره 3)
- اتخاذ تصمیم در خصوص موضوعات دارای اثر مالی بااهمیت یا مشمول قوانین و مقررات بازار سرمایه پس از استماع گزارش بالاترین مقام مالی شرکت (ماده 3، تبصره 4)
- تدوین و پیاده سازی اخلاق سازمانی در شرکت (ماده 5)
- رعایت یکسان حقوق کلیه سهامداران از حیث امکان حضور و اعمال حق رأی در مجامع عمومی، دسترسی به اطلاعات، تملک و ثبت مالکیت سهام، سهیم بودن در منافع شرکت و پرداخت به موقع سود (ماده 6)
- اخذ گزارش کارشناس رسمی منتخب از سوی مراجع ذیصلاح قانونی در معاملات بااهمیت با اشخاص وابسته (ماده 7، تبصره 4)
- لزوم اظهارنظر کمیته حسابرسی نسبت به رعایت مقررات و استانداردهای حاکم بر معاملات با اشخاص وابسته (ماده 7، تبصره 5)
- اتخاذ تدابیر لازم برای ارزیابی اثربخشی هیئت مدیره، مدیرعامل و کمیتههای تخصصی هیئت مدیره در شرکتهای فرعی و وابسته به صورت سالانه (ماده 15)
- لزوم اقدام هیئت مدیره جهت به روز رسانی مداوم اطلاعات خود در حوزه کسب و کار شرکت و مسائل حاکمیت شرکتی و کسب دانش لازم در زمینههای مالی و حقوقی (ماده 16)
- لزوم مستندسازی اقدامات صورت گرفته در اجرای الزامات راهبری شرکتی مندرج در دستورالعمل در گزارش تفسیری مدیریت (ماده 38)
- لزوم ارائه گزارش پایداری به منظور سنجش عملکرد شرکت در زمینههای مالی، اقتصادی، زیستمحیطی و اجتماعی ذیل سرفصل جداگانه در گزارش تفسیری و گزارش فعالیت هیئت مدیره (ماده 39)
-
تشکیل جلسات هیئت مدیره
- لزوم برگزاری جلسات هیئت مدیره حداقل یک بار در ماه. تاریخ جلسات باید در اولین جلسه هیئت مدیره برای دوره های شش ماهه به تصویب برسد (ماده 23)
- تعیین دستور جلسات هیئت مدیره با پیشنهاد هر یک از اعضا یا مدیرعامل و تعیین ترتیب اولویت طرح آنها با نظر رئیس هیئت مدیره یا اکثریت اعضا در صورت نظر مخالف (ماده 24)
-
2. الزامات مرتبط با مجامع عمومی صاحبان سهام
- ممنوعیت تملک مستقیم یا غیرمستقیم سهام شرکت اصلی توسط شرکتهای فرعی و لزوم واگذاری این گونه سهام (ماده 28)
- الزام به حضور حسابرس مستقل و بازرس قانونی در کلیه مجامع عمومی (ماده 30)
- لزوم دعوت از مدیرعامل، اعضای هیئت مدیره و رئیس کمیته حسابرسی در مجامع و همچنین بالاترین مقام مالی شرکت در صورتی که تصویب صورتهای مالی در دستورجلسه باشد (ماده 32)
- لزوم تنظیم زمانبندی پرداخت سود به گونه ای که سود سهامداران عمده و کنترلی قبل از سایر سهامداران پرداخت نشود (ماده 31)
- اعطای فرصت کافی و معقول جهت طرح پرسش و پاسخ سهامداران و هیئت مدیره در مجامع عمومی صاحبان سهام (ماده 35)
- لزوم طرح و بررسی پیشنهاد تغییر حسابرس مستقل و بازرس قانونی در کمیته حسابرسی پیش از ارائه به مجمع عمومی. در صورت تصمیم به تغییر حسابرس قبل از پایان دوره تصدی طبق دستورالعمل موسسات حسابرسی معتمد سازمان بورس (4 سال) باید مراتب با ذکر دلیل به همراه نظر کمیته حسابرسی حداقل 10 روز قبل از مجمع به اطلاع سازمان برسد. سازمان پس از بررسی، نظر خود را حداقل 5 روز قبل از برگزاری مجمع اعلام میدارد. در صورت عدم تأیید تصمیم توسط سازمان مجمع باید از تغییر حسابرس خودداری نماید (ماده 36)
3. ضمانت اجرای تخلف از مفاد دستورالعمل
با توجه به آن که کلیه مواد دستورالعمل جدید حاکمیت شرکتی برخلاف دستورالعمل سابق اجرایی شده و باید توسط شرکتهای تحت شمول رعایت گردد، بر اساس ماده 42 دستورالعمل، متخلفین از اجرا به تناسب تخلف ارتکابی به یک یا چند مورد از مجازاتهای ذیل محکوم میگردند:
- تذکر کتبی با درج در پرونده
- اخطار کتبی با درج در پرونده
- جریمه نقدی موضوع ماده 14 قانون توسعه ابزارها
- سلب صلاحیت از ادامه تصدی سمت مطابق با آیین نامه ماده 13 قانون توسعه ابزارها
4. اهم تغییرات دستورالعمل جدید نسبت به دستورالعمل سابق
مهمترین تغییر دستورالعمل جدید حاکمیت شرکتی حذف الزامات زاید و غیرقابل اجرا در دستورالعمل قبلی و همچنین اضافه کردن بعضی الزامات جدید و عینی در ساختار حاکمیت شرکتی ناشر است، که اهم این موارد به شرح ذیل میباشد:
- حذف الزامات ناظر بر نحوه انتخاب عضو مستقل هیئت مدیره
- حذف الزامات مرتبط با تعداد اعضای هیئت مدیره
- حذف حداقل مقادیر قابل تودیع به عنوان سهام وثیقه مدیران
- حذف الزام درج آگهی دعوت حداقل 25 روز قبل از برگزاری مجمع جهت انتخاب مدیران
- حذف الزام برگزاری مجامع به صورت الکترونیکی
- لزوم تشکیل کمیته ریسک به منظور بررسی ریسکهای شرکت و ارائه راهبرد و سیاستهای مدیریت ریسک به هیئت مدیره
- لزوم انتخاب اکثریت اعضای کمیتهها از میان اعضای مستقل خارج از هیئت مدیره
- لزوم ارائه گزارش پایداری ذیل سرفصل جداگانه در گزارش تفسیری هیئت مدیره
- اجرای محدود دستورالعمل نسبت به شرکتهای درج شده در تابلوهای قرمز و نارنجی بازار پایه فرابورس
- تعیین ضمانت اجرای روشن و مشخص در خصوص موارد تخلف از مفاد دستورالعمل